Euthanasie en dementie: mag het debat schuren?

De keuze voor euthanasie bij dementie zit vandaag nog altijd in een taboesfeer. Wie euthanasie wil moet immers wilsbekwaam zijn. In deze lezing bekijken we de complexiteit van dit topic.

12.00u Onthaal en inleiding

12.15u Euthanasie bij dementie: een genuanceerd verhaal | dr. An Haekens

Dementie en euthanasie — twee woorden die elk afzonderlijk al zwaar wegen. Samen roepen ze vragen op waarvoor de geneeskunde, de ethiek en het recht nog geen eenduidige antwoorden hebben.

Het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek boog zich recent over de vraag of euthanasie mogelijk zou moeten zijn bij verworven wilsonbekwaamheid. Het resulteerde in een uitgebreid advies dat bovenal de complexiteit van dit vraagstuk blootlegt.

Want achter de ogenschijnlijke helderheid van een wilsverklaring schuilen diepe vragen. Hoe bindend is de stem van vroeger tegenover de persoon van nu? Hoe stel je ondraaglijk lijden vast zonder dat de patiënt het nog kan bevestigen? En wat zegt het over onze kijk op dementie als we die toestand zonder meer als ondraaglijk bestempelen?

In Nederland — waar het wettelijk wél kan — gebeurt het amper. Ook dat verdient reflectie.

Deze lezing wil geen antwoorden geven, maar wel eerlijke vragen stellen. Want dit is een verhaal met vele stemmen — en geen enkele stem heeft hier een te gemakkelijk gelijk.

12.50u Euthanasie en dementie: een complex ethische afweging, zonder simpel antwoord | dr. Elisabeth Vander Stichele

Als geriater hoor ik vaak volgende zin: ‘Als ik mijn familie niet meer herken, hoeft het niet meer voor mij.’ De persoon van nu zegt iets over de persoon die ze vrezen te worden. Dat de gedachte aan verlies van identiteit en autonomie ondraaglijk is, zelfs existentiële angst teweegbrengt. En vandaaruit het verlangen het heft in handen te nemen, preventief, en grenzen stellen.

Vaak moet ik dan uitleggen dat dit op vandaag niet kan: wat de euthanasiewet wel kan, en wat ze niet kan. ‘Maar dokter ik wil dat U me daarbij helpt als het zover is, ik begrijp niet dat dat niet mag van de maatschappij’ is dan de zin die soms volgt, en op vandaag kan ik enkel beamen dat dat zo is.

Als we het anders zouden willen, hoe zouden we het dan aanpakken?

13.25u Panelgesprek

Docenten

dr. An HaekensOuderenpsychiater en medisch directeur van de Alexianen Zorggroep Tienen

dr. Elisabeth Vander SticheleGeriater, dementiereferentiearts, seksuologe en LEIF-arts.Deze combinatie komt uit het verlangen om levenslang te leren, in het bijzonder over alles wat met ouder worden te maken heeft. Werkt deeltijds in het ziekenhuis AZ Halle afgewisseld met privé-praktijk voor relaties Huis Vie in Gent. Ze geeft les aan verschillende instanties (UGent, KUL, Karel De Grote) en keynotes over intimiteit en seksualiteit bij oudere volwassenen.

Moderator

Axel DaenekindtGewezen Algemeen Directeur bij vzw St. Monica Oostende, lid werkgroep Zorg, Hulpverlening en ethiek PUC - KU Leuven Continue

Dit artikel verscheen op 23/3./26 in De Standaard "Aantal mensen dat voor euthanasie kiest, stijgt nog door vergrijzing": "Euthanasie op basis van een voorafgaande wilsverklaring bleef beperkt tot zes gevallen. Het toepassingsgebied van die verklaring blijft beperkt tot coma, maar er is vraag om die uit te breiden naar dementie. De regering heeft ook aangegeven dat te willen doen, maar ze maakt er voorlopig geen aanstalten toe. Euthanasie bij dementie kan daardoor alleen zolang je nog wilsbekwaam bent: vorig jaar kozen 76 mensen daarvoor. “Dat zijn er een beetje meer dan vorig jaar, maar dat is geen fundamentele stijging, omdat ook het totale aantal euthanasies gestegen is”, zegt professor in de palliatieve geneeskunde Wim Distelmans. “Euthanasie bij dementie moet je vandaag nog altijd te vroeg vragen, en de meeste mensen doen dat niet.”

Bekijk ook Na open brief van Lode uit 'Restaurant misverstand': Verlinden onderzoekt of anderen kunnen (mee)be…