Geen schuld, wel straf - Foto’s Lieven Nollet

Geen schuld, wel straf
Fotos Lieven Nollet
Met publicatie en symposium

In België wordt het debat over geïnterneerden dikwijls oorverdovend stil gevoerd. Guy Tegenbos in een commentaarstuk van De Standaard (30/01/2010) hierover: Als in de conferentie van de lokale besturen van de Raad van Europa een meerderheid van het tiental aanwezige leden vindt dat de drie balorige burgemeesters van enkele sterk verfranste Vlaamse gemeenten toch benoemd moeten worden, davert België op zijn grondvesten. Als het Comité voor de Preventie van Foltering en Onmenselijke Behandeling van dezelfde Raad van Europa België op de vingers tikt voor de mensonwaardige opsluiting van psychiatrische patiënten in gevangenissen, kraait er geen haan naar.
En nochtans is de toestand schrijnend te noemen. Ruim duizend mensen die door hun mentale handicap of hun psychische ziekte een misdrijf pleegden, gaan niet naar een psychiatrisch centrum voor behandeling of naar een beveiligde instelling van justitie. Neen, ze worden opgesloten in de gewone gevangenissen, die overbevolkt zijn en waar ze amper behandeling krijgen.

In een dossier in De Standaard spreekt men van de schandvlek van justitie (30/01/2010). Kort samengevat komt de analyse van de journalisten Pieter Lesaffer en Filip Verhoest hierop neer. Allereerst: internering is een loterij gerechtspsychiater Johan Baeke: Er wordt ongemeen veel met de natte vinger gewerkt. Je kunt in de provincie Antwerpen geïnterneerd worden voor een misdrijf waarvoor je in West-Vlaanderen veroordeeld wordt. Ten tweede: internering is een vergeetput: behandeling is er te weinig, de geïnterneerden begrijpen de maatregel in de gevangenis niet. Tenslotte: de internering is het failliet van de psychiatrie. Forensisch psychiater Rudy Verelst: Veel geïnterneerden zijn al met de psychiatrie in contact gekomen voor ze hun misdrijf pleegden. De psychiaters die hen hebben behandeld, konden dus niet voorkomen dat ze een misdrijf pleegden. Is de psychiatrie dan wel goed bezig? Laten we patiënten niet te snel in de steek?

Gegrepen door de ernst van dit maatschappelijke vraagstuk en meer nog door de dramatiek van de individuen die deze internering ondergaan, trok de Gentse fotograaf Lieven Nollet, in samenspraak met het Museum Dr. Guislain, op pad. Hij sprak met geïnterneerden in verschillende gevangenissen (Turnhout, Gent, ) en in psychiatrische centra met afdelingen voor geïnterneerden (Zelzate, Paifve, ). Nollet portretteerde deze mensen. Zijn modellen waren zeer bereid om met de fotograaf mee te werken, waren verheugd op interesse in hun levensomstandigheden, hun levensverhaal, hun ellende en hun dromen. Lieven Nollet vat in zijn fotos de kern van hun dramatiek. De fotograaf is met dit project niet aan zijn proefstuk toe. In 2005 was er de tentoonstelling en de publicatie Inside die inzoomde op de architectuur van de Belgische gevangenissen. Lieven Nollet citeert graag de Amerikaanse schilder Edward Hopper: De waarheid zit in het zichtbare. Wanneer men het onzichtbare wil begrijpen, moet men zo diep mogelijk indringen in het zichtbare. In essentie zal het onzichtbare zichtbaar gemaakt worden door de werkelijkheid. Geen schuld, wel straf is een aangrijpende reeks fotos en getuigenissen: een overrompelende confrontatie van het zichtbare met het onzichtbare. De ruim 100 fotos zijn deze zomer te zien in het Guislainmuseum.

Bij de tentoonstelling verschijnt een catalogus (N/F), 120 p. met de fotos van Lieven Nollet en teksten van onder andere juristen, psychiaters en hulpverleners, fotorecensenten, zoals Walter Van Steenbrugge, Jef Vermassen, Johan De Vos,

Uiteraard vormde deze fotoreeks de gedroomde aanleiding om het project een nog bredere weerklank te geven. Zo organiseert het Museum Dr. Guislain in samenwerking met Lieven Nollet, De Rode Antraciet, de Liga voor Mensenrechten, de Federatie Similes, CGG Vagga en de Vlaamse overheid, afdeling Welzijn en Samenleving, een symposium op 20 mei. Het is de bedoeling om op dit studie- en debatmoment niet enkel stil te staan bij de kritische doorlichting van wat niet is of onvoldoende is, maar zeker ook de aandacht te hebben voor een aantal good practices die zich de laatste tijd, mede onder impuls van de Vlaamse overheid, aandienen. De studiedag hoopt op die manier bij te dragen tot de noodzakelijke uitwisseling van ideeën en aanpak op dit terrein. De minister van welzijn, Jo Vandeurzen, zal op deze studiedag over de problematiek spreken.